36°C na zewnątrz i około 25°C wewnątrz bez klimatyzacji? To możliwe, ale tylko w budynkach, które łączą dobrą izolację oraz skuteczną ochronę przeciwsłoneczną. Pomiary prowadzone w parku badawczym Baumit Viva pokazują, że to właśnie ona w dużej mierze decyduje o tym, czy dom latem stanie się komfortowym schronieniem, czy szybko zamieni się w nagrzaną pułapkę. To ważna informacja, ponieważ według IMGW lata 2015–2024 przyniosły w Polsce największą liczbę dni upalnych (powyżej 30°C) w historii pomiarów.

Obecna fala gorąca pokazuje, że ekstremalne temperatury przestają być wyjątkiem. IMGW wydaje kolejne ostrzeżenia przed upałami, a w wielu regionach Polski temperatury zbliżają się do 40°C i znacznie przekraczają wieloletnie normy sezonowe. Takie warunki oznaczają nie tylko większe obciążenie dla sieci energetycznej, lecz przede wszystkim dla ludzi. Przegrzewające się mieszkania i domy utrudniają odpoczynek, pogarszają jakość snu i mogą być szczególnie niebezpieczne dla seniorów, małych dzieci oraz osób przewlekle chorych.

Przez lata o ociepleniu myśleliśmy wyłącznie w kontekście zimy i obniżania rachunków za ogrzewanie. Dziś zmieniający się klimat stawia przed budownictwem zupełnie nowe wyzwania. Długotrwałe fale gorąca oznaczają nie tylko dyskomfort mieszkańców, lecz także rosnące zużycie prądu przez klimatyzację i wyższe koszty eksploatacji budynków. Dlatego coraz większego znaczenia nabiera izolacja termiczna, która pomaga utrzymać optymalną temperaturę w pomieszczeniach również latem, stając się pierwszą linią obrony przed słońcem.

– Jeszcze do niedawna budynki projektowaliśmy przede wszystkim z myślą o ograniczeniu strat ciepła zimą. Dziś równie ważnym wyzwaniem staje się ochrona przed przegrzewaniem. Dobrze zaprojektowana izolacja pomaga utrzymać bardziej stabilną temperaturę we wnętrzach przez cały rok, dzięki czemu budynek potrzebuje mniej energii zarówno do ogrzewania zimą, jak i chłodzenia latem. Pamiętajmy jednak, że izolacja ścian to element większej układanki. Aby działała najskuteczniej, musi iść w parze ze świadomą architekturą: odpowiednią orientacją budynku, zewnętrznymi osłonami okiennymi oraz wykorzystaniem masywnych materiałów, które kumulują chłód - taka synergia tworzy prawdziwą tarczę przed letnimi upałami – mówi Paweł Bigaj, Product Manager w firmie Baumit.

Dom jak termos – nie tylko zimą

Choć wielu inwestorów nadal postrzega ocieplenie wyłącznie jako sposób na niższe rachunki za ogrzewanie, fizyka budowli działa niezależnie od pory roku. Odpowiednio zaizolowane ściany i dach skutecznie ograniczają przepływ ciepła w obu kierunkach. Dzięki temu zimą energia nie ucieka na zewnątrz, a latem wysoka temperatura znacznie wolniej przenika do wnętrza budynku. Potwierdzają to badania przeprowadzone w centrum badawczym Baumit Viva.

– Wyniki są bardzo wymowne. Podczas fali upałów, gdy temperatura na zewnątrz sięgała 36°C, w zaizolowanych budynkach o masywnej konstrukcji wewnątrz utrzymywało się około 25°C. W domach pozbawionych izolacji temperatura szybko dochodziła do 30°C. Warto jednak podkreślić, że izolacja nie generuje chłodu – ona działa jak filtr, który drastycznie opóźnia i ogranicza napływ żaru przez ściany. Dzięki temu, przy efektywnym zarządzaniu domem – np. zasłanianiu okien w dzień i wietrzeniu w nocy – możemy utrzymać komfort bez klimatyzacji znacznie dłużej, a jeśli już na nią się zdecydujemy, urządzenie zużyje ułamek energii w porównaniu do niezaizolowanego budynku – wyjaśnia ekspert Baumit.

Sama klimatyzacja to za mało

Wraz z kolejnymi falami upałów rośnie popularność klimatyzacji. Eksperci zwracają jednak uwagę, że nawet najnowocześniejsza klimatyzacja będzie nieekonomiczna, jeśli budynek nie posiada odpowiedniej ochrony przed czynnikami zewnętrznymi.

Jeśli budynek intensywnie się nagrzewa, klimatyzacja musi pracować dłużej i z większą mocą, co oznacza większy pobór energii elektrycznej, a tym samym wyższą emisję gazów cieplarnianych związaną z jej wytwarzaniem. W czasie fal upałów, gdy tysiące klimatyzatorów pracują jednocześnie, rośnie także obciążenie krajowego systemu elektroenergetycznego.

– Klimatyzacja znacząco poprawia komfort życia i w wielu sytuacjach bywa niezbędna, ale pamiętajmy, że najtańsza i najbardziej ekologiczna energia to ta, której w ogóle nie musimy zużyć. Dlatego pierwszym krokiem powinno być pasywne ograniczenie zysków ciepła. Dobra izolacja przegród zewnętrznych odcina dom od wysokiej temperatury powietrza i promieniowania uderzającego w elewację. Dzięki temu drastycznie zmniejsza się tzw. zyski ciepła przez przenikanie, a zainstalowana klimatyzacja może pracować z mniejszą mocą i stałym, niższym poborem prądu, zamiast działać na granicy swojej wydajności – podkreśla Paweł Bigaj.

Budynki muszą nadążyć za zmianami klimatu

Rosnące temperatury oznaczają, że projektowanie budynków wyłącznie z myślą o mrozie przestaje być wystarczające. Coraz większego znaczenia nabiera zadbanie o odporność na przegrzewanie, utrzymanie stabilnej temperatury we wnętrzach oraz ograniczenie zużycia energii przez systemy chłodzenia.

Skuteczna izolacja termiczna pozwala osiągnąć wszystkie te cele jednocześnie. Zapewnia większy komfort cieplny przez cały rok i ogranicza zapotrzebowanie budynku na ogrzewanie zimą oraz chłodzenie latem.

To korzyści odczuwalne nie tylko dla domowego budżetu, lecz także dla środowiska. Mniejsze zużycie energii oznacza niższą emisję gazów cieplarnianych oraz mniejsze obciążenie sieci elektroenergetycznej podczas letnich fal upałów, kiedy zapotrzebowanie na prąd osiąga rekordowe wartości.

Prognozy klimatologów nie pozostawiają złudzeń – fale upałów będą coraz częstsze i coraz dłuższe. Dlatego inwestycja w wysokiej jakości system ociepleń to dziś nie tylko sposób na ograniczenie strat ciepła zimą, ale również skuteczna ochrona przed przegrzewaniem budynku latem, pozwalając lepiej przygotować go na wyzwania zmieniającego się klimatu.