Dziś nowoczesny dom ma nie tylko „dobrze wyglądać”, lecz przede wszystkim ograniczać emisję i zużycie energii. Podejście to jest wypadkową rosnącej świadomości inwestorów oraz coraz bardziej restrykcyjnych norm budowlanych. W budownictwie energooszczędnym strategiczną rolę odgrywa sposób ogrzewania budynku. Jedną z technologii naturalnie wpisujących się w tę ideę są systemy na podczerwień.

Budownictwo przyszłości - czym właściwie są domy energooszczędne i pasywne?

Kilkanaście lat temu o budownictwie energooszczędnym mówiło się niewiele. Traktowane je raczej jako ekskluzywną ciekawostkę dla najbardziej świadomych inwestorów. Dziś wznoszenie takich obiektów stało się standardem. Współczesne budynki projektuje się tak, by:

• ograniczyć straty energii i koszty eksploatacyjne,
• zminimalizować wpływ technologii na środowisko,
• maksymalnie wykorzystać naturalne zasoby, np. energię solarną lub wodną,
• dostosować się do coraz bardziej rygorystycznych norm środowiskowych i technicznych.

Owocem tego podejścia są domy energooszczędne i pasywne. Niektórzy wciąż stosują te pojęcia jako synonimy. W rzeczywistości odnoszą się one do dwóch różnych obiektów, bo choć w obu przypadkach chodzi o ograniczenie zapotrzebowania budynku na energię, to różnią się tutaj skala oraz sposób osiągania tego celu.

Dom energooszczędny a dom pasywny - najważniejsze różnice

Dom energooszczędny projektowany jest tak, aby zużywać wyraźnie mniej energii niż standardowy budynek wykonywany zgodnie z minimalnymi wymaganiami technicznymi (WT 2021). Uzyskuje się to przede wszystkim poprzez:

• dobrą izolację przegród,
• szczelną stolarkę okienno-drzwiową,
• ograniczenie mostków termicznych,
• nowoczesne systemy ogrzewania i wentylacji.

Dom pasywny idzie o krok dalej. Jego zapotrzebowanie na energię do ogrzewania jest na tyle niskie, że klasyczny system grzewczy może zostać mocno ograniczony, a czasem pełnić wyłącznie funkcję wspomagającą - np. podczas silnych mrozów lub ograniczonego nasłonecznienia. Fundamentalną rolę w takich obiektach odgrywają natomiast m.in.:

• bardzo wysoka szczelność,
• maksymalna redukcja strat ciepła,
• ustawienie obiektu względem stron świata,
• kształt bryły budynku,
• efektywne wykorzystanie energii słonecznej (czemu sprzyjają np. duże przeszklenia od strony południowej).

W budynkach pasywnych dąży się też do odzyskiwania i wykorzystywania ciepła generowanego przez urządzenia domowe, instalacje wewnętrzne, a nawet samych użytkowników budynku.

Wskaźnik EP i nowe wymagania energetyczne budynków (Warunki Techniczne 2026)

Wymagania dotyczące szczelności i maksymalnego zapotrzebowania domów na energię znacząco zaostrzyły Warunki Techniczne 2021. Istotną rolę zaczął odgrywać zwłaszcza wskaźnik EP budynku, czyli roczne zapotrzebowanie na nieodnawialną energię pierwotną. Określa on, ile energii - z uwzględnieniem wpływu konkretnego źródła energii na środowisko - potrzeba na ogrzewanie, chłodzenie, wentylację lub przygotowanie ciepłej wody użytkowej w domu. Zgodnie z WT 2021 maksymalny wskaźnik EP:

• dla jednorodzinnego domu energooszczędnego nie może przekraczać 70 kWh/m²/rok,
• dla budynku pasywnego przyjmuje się zwykle wartość ok. 15 kWh/m²/rok.

We wrześniu 2026 roku planowana jest nowelizacja przepisów związanych z charakterystyką energetyczną budynków (Warunki Techniczne 2026) oraz wdrażaniem unijnej dyrektywy EPBD. Zmiany mają obejmować m.in. wprowadzenie obowiązkowych klas energetycznych budynków (od A+ do G), a także dalsze promowanie technologii ograniczających zużycie energii i emisję CO₂. W ich świetle jeszcze większego znaczenia nabiorą OZE, jak również wdrażanie efektywnych, ekologicznych i energooszczędnych systemów grzewczych - w tym technologii IR.

Rosnąca rola ogrzewania IR w budownictwie energooszczędnym

O technologii ogrzewania podczerwienią mówi się coraz więcej. Nie bez powodu umieszcza się ją wśród technologii realnie wspierających „zieloną rewolucję” we współczesnym budownictwie. Szczególnie dobrze sprawdza się ona w budynkach szczelnych, dobrze zaizolowanych oraz ukierunkowanych na ograniczenie emisji, kosztów eksploatacyjnych i zużycia energii. Jednocześnie zapewnia to, co dziś stanowi standard nowoczesnego budownictwa, czyli:

• wysoki komfort użytkowania,
• bezawaryjność,
• precyzyjne sterowanie temperaturą,
• możliwość integracji z inteligentnymi systemami zarządzania energią.

Czym jest ogrzewanie podczerwienią i w jakich sposób sprzyja domom energooszczędnym?

Systemy IR (ang. infrared) zaliczają się do technologii ogrzewania elektrycznego. W zależności od specyfiki budynku i wymagań projektowych główne źródło ciepła stanowią tutaj:

• folie grzewcze montowane pod panelami podłogowymi lub drewnem inżynieryjnym,
• maty grzewcze instalowane pod płytkami ceramicznymi lub gresem.

Najczęściej za ich pomocą tworzy się elektryczne ogrzewanie podłogowe. W domach energooszczędnych wspierająco wykorzystuje się również grzejniki na podczerwień, panele grzewcze czy promienniki IR.

Urządzenia IR przekształcają energię elektryczną w ciepło przekazywane bezpośrednio do powierzchni, elementów wyposażenia oraz użytkowników w pomieszczeniu. Komfort cieplny odczuwalny jest szybciej, a temperatura może pozostawać stabilna nawet przy relatywnie niskich nastawach termostatu. Taki sposób pracy odróżnia technologię IR od:

• klasycznych systemów konwekcyjnych ogrzewających głównie powietrze,
• prostych urządzeń elektrycznych, takich jak farelki czy grzejniki konwekcyjne.

Ogrzewanie podczerwienią nie musi intensywnie nagrzewać całej objętości powietrza, by użytkownik odczuł komfort cieplny. W budownictwie energooszczędnym jest to o tyle istotne, że dobrze zaizolowane budynki wymagają przede wszystkim stabilnego i precyzyjnego źródła ciepła, a nie bardzo wysokiej mocy grzewczej. Systemy na podczerwień naturalnie wpisują się w to kryterium.

Reguła 3E - Efektywność, Energooszczędność i Ekologia

Jednym z podstawowych założeń budownictwa energooszczędnego jest maksymalne ograniczanie strat energii i emisji CO2. Zastosowanie ogrzewania podczerwienią pozwala realizować ten cel na dwóch płaszczyznach. Po pierwsze, ciepło generowane przez folie i maty grzewcze oddziałuje bezpośrednio na powierzchnie i elementy we wnętrzu, a nie skupia się wyłącznie na ogrzewaniu powietrza. Po drugie, system IR charakteryzuje się stosunkowo niską bezwładnością cieplną. Oznacza to, że nagrzewa się szybko i pozwala sprawniej reagować na zmiany temperatury oraz rzeczywiste zapotrzebowanie budynku na ciepło.

Technologia IR sprzyja energooszczędności. Nowoczesne systemy pozwalają bardzo precyzyjnie sterować temperaturą, pracą i innymi parametrami układu. Wykorzystując programowalne termostaty elektroniczne można skonfigurować system tak, by pracował według zadanych harmonogramów czy optymalizował temperaturę oraz zużycie dla konkretnych pomieszczeń i stref. Inne parametry mogą obowiązywać w salonie, inne w sypialni, a jeszcze inne w pomieszczeniach użytkowanych okazjonalnie. To o tyle istotne, że w dobrze zaizolowanych budynkach nawet niewielkie zmiany ustawień mogą przełożyć się na zauważalne ograniczenie zużycia energii w skali całego roku. Energooszczędności sprzyja również sama konstrukcja systemu. Ogrzewanie podczerwienią nie wymaga rozbudowanej instalacji hydraulicznej, pracy pomp obiegowych czy utrzymywania wysokiej temperatury czynnika grzewczego, a to pomaga uprościć infrastrukturę techniczną budynku.

Ogrzewanie IR nie wymaga spalania paliw kopalnych w miejscu użytkowania. Nie generuje zatem lokalnej emisji spalin ani pyłów. Niemal cała energia pozyskana z sieci zostaje przekształcona w czyste ciepło, co ma szczególne znaczenie zwłaszcza w obliczu zaostrzających się norm środowiskowych. Ważnym atutem pozostaje również prostota całego układu. Ogrzewanie podczerwienią nie wymaga kotłowni, magazynowania paliwa, przyłącza gazowego ani rozbudowanej infrastruktury hydraulicznej. Dzięki temu łatwiej stworzyć spójny, nowoczesny i w dużej mierze bezobsługowy system zarządzania energią w budynku. Ponadto systemy na podczerwień bardzo dobrze współpracują z technologiami OZE, zwłaszcza instalacjami fotowoltaicznymi.

Naturalna synergia technologii - ogrzewanie na podczerwień i fotowoltaika

Systemy na podczerwień wykorzystują energię elektryczną jako podstawowe źródło zasilania. Instalacja fotowoltaiczna pozwala pozyskiwać prąd z energii słonecznej. Integracja obu tych układów oznacza, że do wytwarzania ciepła w budynku można wykorzystać odnawialną energię produkowaną na miejscu. Proces ten określa się w branży mianem autokonsumpcji.

Takie połączenie nabiera szczególnego znaczenia w domach energooszczędnych i pasywnych, ponieważ obiekty tego typu charakteryzują się relatywnie niskim zapotrzebowaniem na energię cieplną. Zwłaszcza w okresach przejściowych instalacja PV może pokrywać znaczną część energii potrzebnej do zasilania systemu grzewczego. Pomaga to ograniczać koszty eksploatacyjne budynku oraz zwiększać jego niezależność energetyczną.

Atuty projektowe

Korzyści z zastosowania systemów IR w budownictwie energooszczędnym nie ograniczają się tylko do sfery funkcjonalnej. Istotne korzyści dotyczą także płaszczyzny techniczno-projektowej. Dziś obiekty energooszczędne planuje się inaczej niż kilkanaście lat temu, a uwzględnienie ogrzewania podczerwienią sprzyja uproszczeniu infrastruktury budynku i zwiększeniu swobody projektowej.

Brak kotłowni i rozbudowanej infrastruktury

Ogrzewanie IR nie wymaga tworzenia kotłowni, prowadzenia instalacji hydraulicznej, montażu grzejników wodnych ani tworzenia przyłącza gazowego. Nie ma też konieczności magazynowania paliwa czy wydzielania dodatkowego pomieszczenia technicznego. Projektowanie takiego systemu staje się mniej skomplikowane, a elastyczność planowania przestrzeni użytkowej - większa. Zaoszczędzone miejsce można dowolnie zagospodarować, tworząc dodatkową łazienkę, garderobę, pralnie lub powiększając którąś z wybranych stref.

Czystość formy i swoboda aranżacji

Nowoczesne budownictwo energooszczędne bardzo często opiera się na minimalistycznej architekturze, dużych przeszkleniach czy maksymalnym wykorzystaniu światła naturalnego. Tradycyjne elementy instalacyjne, takie jak grzejniki czy rozbudowane układy techniczne, mogą zaburzać spójność takiej przestrzeni i ograniczać możliwości aranżacyjne. Problem ten nie występuje w przypadku folii i mat grzewczych, które są całkowicie ukryte pod powierzchnią podłogi lub ściany. Nie wpływają na estetykę wnętrza i nie wymagają od projektanta dopasowywania się do obecności i układu kaloryferów, maskowania instalacji czy dostosowywania układu mebli do umiejscowienia źródła ciepła. Daje to większą swobodę projektową oraz charakterystyczną dla nowoczesnego budownictwa „czystość formy”.

Prostota montażu i łatwiejsza modernizacja budynku

Ogrzewanie podczerwienią można swobodnie stosować w budynkach nowych i modernizowanych. Folia grzewcza jest prosta w montażu, nie wymaga prowadzenia rozbudowanych instalacji wodnych, skomplikowanych prac hydraulicznych czy ingerencji w układ c.o. Istotnym atutem pozostaje również możliwość etapowania inwestycji. System można rozbudowywać stopniowo, pomieszczenie po pomieszczeniu albo kondygnacja po kondygnacji, co realnie ułatwia to modernizację starszych budynków. Pozwala też lepiej kontrolować koszty całego przedsięwzięcia.

Artykuł został opracowany przez ekspertów producenta energooszczędnych systemów ogrzewania - firmę Heat Decor.